970×90

Tlenek węgla (czad) – cichy zabójca

flame-580342_1280

Tlenek węgla (II) nieorganiczny związek chemiczny z grupy tlenków węgla. Ma silne działanie toksyczne. Wizualne stwierdzenie jego obecności jest niemożliwe, ponieważ w temperaturze pokojowej jest bezbarwnym, bezwonnym i niedrażniącym gardło ani oczu gazem. Gęstości związku jest minimalnie mniejsza  od powietrza, co sprawia, że gromadzi się przede wszystkim w górnych częściach pomieszczeń. Jest to niebezpieczny gaz palny, który na powietrzu pali się niebieskim płomieniem tworząc CO2. Powstaje w wyniku niepełnego spalenia czyli poprzez niedostarczenie wystarczającej ilości powietrza do spalania bądź przez niesprawne urządzenie.

Źródłami owego gazu są przede wszystkim:

  • spaliny samochodowe,
  • piece gazowe, węglowe i olejowe,
  • kominki,
  • kuchenki gazowe,
  • pożary,
  • przemysł,
  • katastrofy naturalne.

Spaliny samochodowe

Większość z nas nie zdaje sobie sprawy z zagrożenia jakim jest tlenek węgla. Codziennie jesteśmy narażeni na wdychanie tego toksycznego gazu między innymi za pośrednictwem spalin samochodowych. W wielu miejscach na świecie jak i w Polsce słyszymy o tragediach z udziałem młodych ludzi, którzy chcąc ogrzać się w zamkniętym garażu, uruchamiają silnik, i w ciągu 3 minut umierają. Mimo, iż współczesne samochody są coraz bardziej ekologiczne, nie czyni nas to całkowicie bezpiecznych. Gdyż głównymi składnikami spalin są CO2, H2O, SO3, węglowodory, CO, SO, Pb oraz sadza. Powinniśmy zdawać sobie sprawę z istoty zagrożenia i w celu ochrony życia  w garażu powinna znaleźć się wentylacja grawitacyjna z otworem wlotowym przy bramie garażowej i wylotem po przeciwnej stronie.

Kotły gazowe

W sezonie grzewczym dochodzi do częstych wypadków ze skutkiem śmiertelnym w budynkach wyposażonych w urządzenia gazowe. Aby uchronić się przed tragedią, należy zapewnić odpowiedni napływ powietrza do obiektów mieszkalnych poprzez np. okna zewnętrzne. Ku wielkiemu zdziwieniu okazuje się, że w nowoczesnych budynkach częściej dochodzi do zaczadzenia niż w starych. Dzieje się to z powodu większej szczelności nowego budownictwa mieszkalnego z wadliwą wentylacją a w starych – nieszczelnych, wymiana powietrza odbywała się naturalnie. Utrapieniem strażaków jest niesubordynacja ludzka. „mądry Polak po szkodzie” to idealne stwierdzenie na niedbalstwo ze strony użytkowników domowego ogniska.  Nie przestrzegając zaleceń strażaków,  nie oczyszczając przewodów kominowych doprowadzają do tragedii. By ustrzec się przed niebezpieczeństwem zaczadzenia należy przynajmniej raz w roku przed sezonem grzewczym wezwać kominiarza. Mały piecyk gazowy w źle wentylowanej łazience i niedrożnym kominie może wytworzyć 29dm3 CO, co stanowi dawkę śmiertelną! Dodatkowo częstym a zarazem największym błędem jest zatykanie kratek wentylacyjnych w łazienkach, co powoduje braki tlenu w pomieszczeniach.

Katastrofy naturalne, pożary

Na naturalne źródła tlenku węgla już nie mamy wielkiego wpływu. Ich źródłem są erupcje wulkanów. Z kolei na niektóre możemy wpłynąć a nawet powinniśmy! Mianowicie są to pożary lasów i traw. W myśl ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220 z późn. Zm.) zabrania się wypalania łąk, pastwisk, nieużytków, rowów, pasów przydrożnych, szlaków kolejowych oraz trzcinowisk i szuwarów. Naszym obowiązkiem jest dbanie o porządek na obszarach leśnych. Jest  to podstawowa czynność w ochronie przed niechcianym pożarem. Ustawa została stworzona przede wszystkim na rzecz ochrony powietrza przed zanieczyszczeniami, gdyż powszechne było wypalanie traw w rolnictwie. Po nałożeniu kar pieniężnych zaprzestano stosowania tego rodzaju technik oczyszczania pól.

Jak wiadomo wiele czynników ma wpływ na wielkość zagrożenia przy zatruciu toksycznym gazem. Poczynając od kubatury pomieszczenia i sprawności urządzenia poprzez działanie układu odprowadzającego spaliny. Według Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, najwięcej śmiertelnych zatruć tlenkiem węgla zwykle dochodzi w grudniu i styczniu.

Jak się ustrzec przed cichym zabójcą?:

  1. Poprawić mikrowentylacje w pomieszczeniach. Należy dostarczyć odpowiednią ilość tlenu potrzebną do procesu spalania CO w urządzeniach gazowych. Skutecznym rozwiązaniem jest stosowanie nawiewników w górnej części okna.
  2. Zamontować elektryczne czujniki. Wykrywają one natychmiastowo ulatniający się czad w pomieszczeniu. A dodatkowo idealnie współpracują z systemem alarmowym. Monitują stężenie tlenku węgla w zakresie od 30 ppm do 999 ppm. Urządzenia te są bardzo czułe, już przy minimalnym stężeniu (50 ppm CO w pomieszczeniu) wznoszą alarm. Na rynku można znaleźć kilka rodzajów czujników. Różnią się stale ulepszaną technologią oraz ceną. Najtańszy można kupić za 40 zł, a najdroższy za ponad 250 zł (dodatkowo zasilane bateriami w razie nagłej awarii prądu).
  3. Wyposażyć kominy w nasady poprawiające siłę ciągu. Powszechnie stosowane w Polsce. Zabezpieczają przewód kominowy przed ciągiem wstecznym czyli ssaniem. Dzięki temu urządzeniu spaliny nie cofają się do przewodu. Dodatkowo chroniąc przed wiatrem halnym oraz niechcianym ptactwem, które lubi wykorzystywać kominy do budowy gniazd.
  4. Przeprowadzać stałe kontrole kominów. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 07.06.2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków (Dz. U. Nr 109 poz. 719) usuwać zanieczyszczenia z przewodów dymowych i spalinowych. W domach opalanych paliwem stałym (np. węglem drzewnym) czyścić raz na 3 miesiące! A raz w roku usuwamy zanieczyszczenia z przewodów wentylacyjnych.
  5. Najtrudniejszy do przewidzenia detal tzw. czynnik ludzki. Zdarza się, że urządzenia działają sprawnie ale są źle eksploatowane. Częstym skutkiem tragedii jest lekceważenie i niedostateczna wiedza użytkowników. Dlatego zaznajomienie się z tematem zapewni bezpieczeństwo odbiorców i ograniczy przypadki zatruć.

W celu zwiększenia bezpieczeństwa stworzono szeroki wachlarz systemów wentylacyjnych, aby zapewnić wymianę powietrza:

Rodzaje wentylacji: naturalna, mechaniczna, mieszana, laminarna, wyporowa, hybrydowa, higrosterowana.

Klasyfikacja systemów wentylacyjnych różni się między sobą przede wszystkim zasadą działania oraz budową. Do ich podziału zastosowano następujące kryteria: czas ich działania (może być stała bądź okresowa), siły jakimi powodują przepływ powietrza (mechaniczna, naturalna, hybrydowa), prędkość transportu powietrza, różnicę ciśnień powietrza  (wentylacja podciśnieniowa i nadciśnieniowa), kierunek transportu powietrza (wentylacja nawiewna, wywiewna, bądź nawiewno-wywiewna) oraz zakres uzdatniania powietrza (czy z chłodzeniem, czy z nawilżaniem)

 Jak tlenek węgla oddziałuje na organizm?

Czad przenikając do płuc, wiąże się z hemoglobiną, która jest odpowiedzialna za transport tlenu, dając trującą hemoglobinę tlenkowęglową. CO jest przyswajalny przez organizm ok 300 razy szybciej niż życiodajny pierwiastek siejąc spustoszenie i zaburzając podstawowe procesy życiowe, blokując dopływ tlenu. Przyczyną wczesnych zgonów jest tzw. Hipoksja anemiczna czyli niedobór tlenu w tkankach. Uniemożliwia prawidłowe rozprowadzanie tlenu we krwi, co powoduje uszkodzenie mózgu. Po ostrym zatruciu jesteśmy narażeni na uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, niewydolność wieńcową bądź zawał. Najbardziej narażeni z powodu słabego organizmu są: noworodki i dzieci, kobiety w ciąży( krew płodu ma niższe ciśnienie cząstkowe i szybciej w takim organizmie zabraknie tlenu), osoby w podeszłym wieku oraz nałogowi palacze, gdzie w ich organizmie znajduje się stężenie 10% hemoglobiny tlenkowęglowej.

Jakie są objawy zatrucia tlenkiem węgla?

Pierwszym objawem jaki może wystąpić to zawroty głowy oraz duszność. Przy stanie krytycznym zaczadzony ma nudności, czuje ogólne osłabienie i brak orientacji. Wtedy oznacza to, że jest całkowicie bierny. Kolejną fazą jest utrata przytomności i gdy nikt nie zjawi się z pomocą w ciągu kilku chwil poszkodowany umiera. Orientacyjne dawki a stan organizmu:

Orientacyjne dawki tlenku węgla
Tabela 1. Orientacyjne dawki tlenku węgla

Jak udzielić pomocy?

W przypadku stwierdzenia zatrucia tlenkiem węgla należy natychmiastowo przenieść poszkodowanego w bezpieczne miejsce i zapewnić dopływ świeżego powietrza. Gdy poszkodowany nie oddycha należy przystąpić do wykonania masażu serca i sztucznego oddychania oraz niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe.

Bilans w Polsce dotyczący śmiertelnych zatruć tlenkiem węgla jest zatrważający. Od 2010 roku odnotowano 16 984 zdarzeń, w których 8 457 osób było poszkodowanych, a śmierć poniosło aż 369 osób. W Polsce każdego roku umiera kilkadziesiąt osób na skutek zatrucia tlenkiem węgla. W Polsce czad zajmuje 3 miejsce w statystykach zatruć śmiertelnych, zaraz po alkoholu i lekach. Bądźmy czujni i świadomi zagrożenia! W domu również czyhają na nas niebezpieczeństwa.

Według wojewódzkich danych statystycznych na dzień 12.01.2015 liczba zatruć tlenkiem węgla wynosi 1023 osoby, zaś przypadków śmiertelnych aż 35 osób.

 Opracowała: Ewa Szeryńska

1 Komentarz

Zostaw odpowiedź do Mariusz Anuluj odpowiedź

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


9 × trzy =